In het kort

Soelaas tegen versnippering

Terwijl op korte termijn honderden miljarden voor de grote transities nodig zijn — digitalisering met AI, energie en klimaat, wederopbouw defensie, landbouw en natuur — komt de overheid met een versnipperd en volstrekt ontoereikend aanbod. Een solide investeringsbank biedt een eerste soelaas.

1 wordt 10

Kredietverstrekking door een nationale investeringsbank betekent dat met elke door de minister van Financiën ingelegde euro tien euro aan kredieten en financiering kan worden verstrekt, en door private co-financiering op projectniveau nog veel meer. Dat is 10 op 1; bij leningen en subsidies van de overheid is dat 1 op 1. Door garantstelling door de Nederlandse Staat kan vrijwel geen enkele partij tegen zulke lage rentetarieven geld aantrekken.

Kosten over de hele gebruikstermijn

De kosten van investeringen worden niet in één keer genomen maar over de gebruikstermijn gespreid.

Geen impact op EMU-schuld en -tekort

Door uitvoering door bankiers en industrie-experts op afstand van de overheid is er geen impact op EMU-tekort en -schuld.

Noch bezuinigen, noch lasten verzwaren

De benodigde investeringen worden niet meer weggedrukt door lopende uitgaven zoals zorg, sociale zekerheid en koopkracht. Belastingen hoeven voor investeringen via de nationale investeringsbank niet te worden verhoogd.

Medicijn tegen marktfalen

Private banken alleen bieden onvoldoende alternatief: de risico's en benodigde bedragen zijn te groot, te langlopend en te geconcentreerd om op de balans te hebben. Wel biedt co-financiering door een nationale investeringsbank perspectieven voor private banken. De bank werkt uitsluitend aanvullend aan de markt. Zij financiert alleen daar waar de markt het niet alleen kan, en spant zich in om marktfalen op te lossen zodat de markt het kan doen en de bank zich weer elders kan gaan inzetten. Die discipline wordt stevig verankerd in de governance.

Bovendien meer institutioneel geld

Geld gemanaged door professionals trekt geld van professionals aan. Een enorm potentieel aan geld van banken, verzekeraars en pensioenfondsen wordt voor co-financiering aangeboord. De EIB krijgt een professionele gesprekspartner in Nederland. De Draghi-oproep wordt door Nederland op deze manier overtuigend beantwoord.

Randvoorwaarden

Randvoorwaarden voor succes

Een heldere publieke taak Een effectieve opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie met de Rijksoverheid waardoor de bank effectief kan opereren voor de publieke zaak. Dat betekent dat alle departementen die als opdrachtgever betrokken zijn hun rol moeten kunnen spelen.
Bankiers, geen ambtenaren Op het gebied van bancaire en industriële expertise kan de bank zich meten met professionele marktpartijen. De benodigde professionaliteit is financieel en bedrijfsmatig van aard en daarmee wezenlijk anders dan die van een beleidsdepartement. Ter vergelijking: alle bestuursleden van de Duitse KfW komen uit het bedrijfsleven, met name uit het bankwezen, en niet één uit de publieke sector.
Buiten EMU-tekort en -schuld door at arm's length De bank opereert op afstand van de Rijksoverheid als een professionele financiële instelling, gebonden door een publieke opdracht en een financieel mandaat. At arm's length van de overheid is ook noodzakelijk om de bank buiten EMU-tekort en -schuld te laten vallen.
Projectorganisatie buiten bestaande instellingen De urgentie betekent dat een geleidelijke ingroei op middellange termijn niet voldoet. Nodig is een slagvaardige en professionele projectorganisatie buiten de potentieel deelnemende partijen, die in opdracht van de minister van Financiën voortvarend te werk gaat.
Geen verdringing van private banken De governance is erop ingesteld dat de bank aanvullend werkt aan de markt, zodat geen risico bestaat van verdringing of oneigenlijke concurrentie. Integendeel: de bank moet marktfalen ondervangen en waar mogelijk verhelpen door zichzelf daar overbodig te maken.
Minstens 10 miljard eigen vermogen Een eigen vermogen van minstens 10 miljard euro is een benedengrens. Daarmee kan 100 miljard euro aan kredieten worden verstrekt. In co-financiering met institutionele beleggers kan dit bedrag nog eens worden verdubbeld.

Reikwijdte

Investeringsbank versus huidige situatie

Wat zijn de opgaven Wat de investeringsbank mogelijk maakt

Ondernemings- en exportfinanciering Gebundelde financiële slagkracht voor opschaling van scale-ups.

Energie- en grondstoffenfinanciering Voorfinanciering van transportcapaciteit voor elektriciteit, waterstof, warmte en CO2.

Digitalisering met Artificiële Intelligentie Investeringen in AI-toepassing op basis van een sterke uitgangspositie in semiconductortechnologie.

Mobiliteitsinfrastructuur Investeringen voor weg-, spoor- en waterinfrastructuur.

Defensie-industrie Financiering van de defensie-industrie, gebruikmakend van de sterke uitgangspositie in semiconductortechnologie.

Landbouwtransitie en natuurherstel Financiering van de transitie naar minder stikstofuitstoot, nieuwe technologie in het agrarisch bedrijf en natuurherstel.

Woningbouw Financiering van de woningbouwopgave.

Bekijk de documenten